مقدمه
دیگ بخار (Boiler) یکی از اصلیترین تجهیزات در صنایع گوناگون مانند پتروشیمی، غذایی، نساجی، دارویی، مرغداریها، گلخانهها و حتی بیمارستانها است. نصب و راهاندازی صحیح این دستگاه نه تنها ایمنی سیستم را تضمین میکند بلکه باعث افزایش راندمان، کاهش مصرف انرژی و جلوگیری از خرابیهای زودرس میشود.
در این مقاله به صورت گامبهگام و سئو شده نحوه راهاندازی دیگ بخار از مراحل اولیه تا بهرهبرداری کامل را بررسی میکنیم. این آموزش برای تکنسینها، مهندسان تاسیسات، و صاحبان کسبوکارهایی که از بویلر استفاده میکنند بسیار مفید است.
چرا راهاندازی صحیح دیگ بخار اهمیت دارد؟
راهاندازی نادرست میتواند منجر به موارد زیر شود:
- کاهش عمر مفید دیگ بخار
- مصرف زیاد سوخت
- نشتی، رسوبگیری و انفجار احتمالی
- نقص در عملکرد تجهیزات جانبی مانند مشعل، پمپ یا کنترلرها
به همین دلیل، توجه به استانداردها و مراحل اصولی راهاندازی کاملاً ضروری است.
فاز اول: آمادهسازی پیش از راهاندازی
۱. بررسی موقعیت نصب
- مکان نصب باید سازهای مقاوم، دارای تهویه کافی و دور از مواد قابل اشتعال باشد.
- فضای کافی برای دسترسی آسان به دیگ، تجهیزات و مسیرهای لولهکشی در نظر گرفته شود.
۲. بازرسی فنی اولیه
- بررسی بدنه دیگ از نظر نشتی، خوردگی یا آسیب فیزیکی
- اطمینان از سلامت اتصالات، شیرآلات، گیج فشار، سطحسنج آب و پرشرسوئیچ
- بررسی تراز بودن محل نصب با تراز صنعتی
۳. نصب صحیح تجهیزات جانبی
- نصب مشعل، پمپ تغذیه، شیرهای اطمینان، منبع انبساط، تجهیزات کنترلی و تابلو برق
- بررسی جهت چرخش موتور پمپ
- اتصال صحیح لولههای بخار، آب تغذیه و دودکش با رعایت استانداردها
فاز دوم: راهاندازی اولیه و تستها
۴. پر کردن دیگ با آب مناسب
کیفیت آب بسیار مهم است. باید از آب نرمشده یا دیونیزه شده استفاده شود تا از تشکیل رسوب جلوگیری گردد.
سطح آب تا حد مناسب (معمولاً در میانه شیشه آبنما) پر شده و شیر تخلیه بررسی میشود.
۵. بررسی سیستم برقی و کنترلرها
- روشن شدن تابلو برق
- تست سیستم هشدار (آژیر دما یا فشار بالا)
- اطمینان از عملکرد پرشرسوئیچ، ترموستات، کنترل سطح و نمایشگرها
۶. راهاندازی مشعل
- بررسی تنظیمات اولیه سوخت و هوا
- اجرای تست جرقهزن، فن مشعل و شعلهسنج
- تنظیم شعله و کنترل احتراق برای دستیابی به احتراق کامل و بدون دوده
فاز سوم: تست فشار و ایمنی
۷. تست فشار (هیدرواستاتیک)
پیش از راهاندازی دائم، دیگ بخار باید تحت تست فشار قرار گیرد:
- پر کردن دیگ با آب تا بالا
- اعمال فشار 1.5 برابر فشار کاری
- نگه داشتن فشار برای حداقل 30 دقیقه
- بررسی عدم نشتی در بدنه، درزها و اتصالات
این تست باید طبق استاندارد ملی (ISIRI 4231) یا استانداردهای بینالمللی مانند ASME انجام شود.
فاز چهارم: راهاندازی گرم
۸. گرم کردن تدریجی
- مشعل را روشن کرده و دما را به آرامی افزایش دهید
- در ۲ تا ۳ ساعت ابتدایی، نباید بخار زیادی تولید شود تا از شوک حرارتی جلوگیری گردد
۹. تخلیه هوای محبوس
با باز کردن دریچههای بالا یا شیرهای تخلیه هوا، هوای محبوس در دیگ و خطوط لوله خارج شود. وجود هوا در سیستم باعث عملکرد ناقص و خوردگی میشود.
۱۰. بررسی فشار و عملکرد شیر اطمینان
- در حین افزایش فشار، عملکرد شیر اطمینان تست شود
- فشار کاری نباید از حد مجاز فراتر رود
فاز پنجم: بهرهبرداری روزانه و مانیتورینگ
۱۱. تنظیمات نهایی
- دمای آب، فشار بخار، کیفیت شعله و مصرف سوخت را تنظیم و پایش کنید
- تنظیمات کنترل سطح آب، تایمرها و سنسورها بررسی شود
۱۲. ثبت دادهها و کنترل دورهای
استفاده از دفترچه ثبت وضعیت (Log Book) به صورت روزانه:
- ساعت روشن و خاموش شدن دیگ
- فشار و دمای کاری
- کیفیت شعله و مصرف سوخت
- تخلیه گل و لای (Blow Down) هر ۸ ساعت
۱۳. آموزش اپراتور
اپراتور باید موارد زیر را آموزش دیده باشد:
- روشن و خاموش کردن صحیح
- بررسی وضعیت ایمنی و واکنش در موارد اضطراری
- چک کردن روزانه سطح آب و فشار
فاز ششم: نگهداری و سرویس دورهای
۱۴. برنامه سرویس ماهانه و سالانه
- ماهیانه: تمیزکاری مشعل، فیلتر سوخت، کنترل عملکرد پمپ و گیجها
- سالانه: اسیدشویی بدنه، تست دوباره فشار، بررسی دودکش، تنظیم شعله، بازرسی فنی کامل
۱۵. همکاری با شرکتهای معتبر
استفاده از خدمات شرکتهای دارای مجوز رسمی برای بازرسی و سرویس ادواری توصیه میشود. این شرکتها دارای نیروهای آموزشدیده و تجهیزات تست تخصصی هستند.
نکات ایمنی مهم در راهاندازی دیگ بخار
- هرگز بدون حضور اپراتور آموزشدیده دیگ را روشن نکنید
- استفاده از تجهیزات ایمنی فردی (PPE) مانند دستکش، عینک ایمنی و لباس نسوز
- دور نگهداشتن افراد غیر مسئول از محل نصب دیگ
- قطع کامل برق و سوخت در زمان تعمیرات
- نصب شیر اطمینان و سیستم هشدار دمای بالا و فشار بیش از حد
نتیجهگیری
راهاندازی دیگ بخار فرآیندی حساس و چند مرحلهای است که نیازمند دقت، دانش فنی و رعایت استانداردهای ایمنی است. اجرای صحیح این مراحل نه تنها از بروز حوادث و خرابیها جلوگیری میکند بلکه موجب افزایش بهرهوری، کاهش مصرف سوخت و افزایش طول عمر دستگاه میشود.
پیشنهاد میشود در صورت نبود تجربه کافی، از کارشناسان مجرب برای راهاندازی و آموزش بهرهبرداری کمک گرفته شود.
بدون دیدگاه